Dergi yönetim sistemi seçimi: OJS, DergiPark ve ticari yazılım

Dergisi için yazılım arayan bir editör genellikle üç dört demo izler. Hepsinde makale gönderilir, hakeme gider, karar verilir, sayı yayımlanır. Ekranlar birbirine benzer ve seçim çoğu zaman hangi arayüzün daha az yorduğuna göre yapılır.

Farklar daha sonra çıkar. Sunucu yazılımında bir güvenlik açığı duyurulduğunda, hakem Word dosyasının özelliklerinde yazarın adını gördüğünde, dizin başvurusunda künye alanları eksik çıktığında ya da dergi beş yıl sonra başka bir sisteme geçmek istediğinde. Aşağıdaki on soru o anlar düşünülerek hazırlandı. Her seçeneğe sorulabilirler; yazının sonunda üç seçenek türünü bu sorulara göre ayrı ayrı ele aldık.

Önünüzdeki üç yol

Open Journal Systems (OJS), Simon Fraser Üniversitesi Kütüphanesi'nin yürüttüğü Public Knowledge Project'in (PKP) geliştirdiği açık kaynak dergi yazılımıdır. GNU Genel Kamu Lisansı ile dağıtılır, ücretsiz indirilip kendi sunucunuza kurulur. İlk sürümü 2001'de çıktı. Tek kurulumda birden çok dergi çalışabilir. Kurulumla uğraşmak istemeyenler için PKP'nin kendi barındırma hizmeti (PKP Publishing Services) var; OJS barındıran başka firmalar da bulunuyor.

DergiPark, TÜBİTAK ULAKBİM'in yürüttüğü ve dergilere ücretsiz sunulan barındırılan bir platformdur. Sunucu, güncelleme ve yedek ULAKBİM'dedir. Dergi başvurur, koşulları sağlarsa kabul edilir ve platformun kurallarıyla çalışır.

Ticari sistemler lisans ya da abonelik bedeliyle satılır. Bir kısmı firmanın sunucusunda hizmet olarak çalışır, bir kısmı derginin kendi sunucusuna kurulur. PubliJournal ikinci gruptandır; bunu baştan söyleyelim, çünkü bu yazıyı onun sitesinde okuyorsunuz.

1. Veriler nerede duruyor, kime ait?

Bir dergi sisteminde kişisel veri az değildir: yazar adları ve e-postaları, hakem kimlikleri, raporlar, reddedilmiş makalelerin tam metinleri. KVKK açısından sorumluluk çoğu durumda dergide ya da bağlı olduğu kurumdadır. Verinin hangi sunucuda durduğu, kimin erişebildiği ve yurt dışına çıkıp çıkmadığı bu yüzden yazılı olarak sorulmalı.

Kendi kurduğunuz OJS'de cevap basittir; veritabanı ve dosyalar sizin sunucunuzdadır. Barındırılan bir hizmette veri sağlayıcıdadır ve sözleşmede üç şey yazmalı: sunucunun konumu, yedeklerin kimde ve ne kadar süre tutulduğu, sözleşme bitince verinin akıbeti.

2. Kör hakemlik gerçekten kör mü?

Sistemlerin neredeyse hepsi çift kör hakemlikte yazarın adını hakem ekranından gizler. Sızıntı genellikle dosyanın içinden olur. Word belgesinin özelliklerinde yazarın adı, üst bilgide kurum, teşekkür bölümünde proje numarası kalır.

PKP'nin OJS kılavuzu bu ayrımı açıkça yapıyor. Sistem, başvurunun künye bilgilerindeki kimlik bilgilerini hakemden kendiliğinden gizliyor; dosyanın belge özelliklerindeki bilgiler içinse platformun dışında ek adım gerekebileceğini yazıyor ve Word'de Belge Denetçisi'nin nasıl çalıştırılacağını adım adım anlatıyor. Metinde, dipnotta ya da kaynakçada geçen adlar için kılavuzun önerisi, bunları editörün silmesi ya da yazardan göndermeden önce silmesinin istenmesi.

Bunu demoda sınamak kolaydır. Belge özelliklerine kendi adınızı yazdığınız bir .docx yükleyin, hakem hesabıyla indirin ve özelliklere bakın. PubliJournal'da .docx dosyalarının gizli bilgileri temizleniyor, metindeki e-posta, ORCID, kurum adı ve teşekkür bölümü bulunup editörün onayına sunuluyor. Sınırı da var: tarama PDF'te çalışmıyor.

3. Dizgi ve mizanpaj kimde?

Türkiye'de pek çok dergide sayı PDF'i Word'de ya da bir masaüstü yayıncılık programında hazırlanıyor, bazen dışarıdaki bir dizgiciye yaptırılıyor. Bu, her sayıda tekrar eden iştir. Sistemin buna katkısı olup olmadığını baştan öğrenmek gerekir.

OJS'de yayın aşamasında makale "galley" denen yayın dosyalarına dönüştürülür. Kılavuza göre mizanpaj editörü üretime hazır dosyaları indirir, OJS'nin dışında PDF ya da HTML'e çevirir ve geri yükler. OJS dizgi sürecini yönetir, PDF'i kendisi dizmez.

Sorulacak soru şu: künye, DOI satırı, gönderim ve kabul tarihleri PDF'e kim tarafından, hangi kayıttan yazılıyor? Aynı bilgi hem sistemde hem Word dosyasında tutuluyorsa bir gün ikisinden biri eskir. PubliJournal'da PDF on bir mizanpaj şablonundan biriyle sistemde üretiliyor ve künye makalenin kaydından geliyor. Kendi kapak tasarımını isteyen dergi PDF'i dışarıda hazırlayıp yükleyebiliyor; dizgi modülü bir masaüstü yayıncılık programı değil.

4. DOI kaydını kim yapıyor, Crossref'e ne gidiyor?

DOI için Crossref üyeliği ya da Crossref'in sponsor kuruluşlarından biri gerekir. Bu ücretler yazılım bedelinden ayrıdır. Yazılıma sorulacak olan, kayıt işinin ne kadarını üstlendiğidir.

Bir DOI kaydı başlık ve adresten ibaret değildir. Kaynakça, yazarların ORCID kimlikleri, lisans ve fon bilgisi de gönderilebilir. "Kaynakçayı gönderiyor musunuz? ORCID'i? Lisansı?" diye tek tek sorun. OJS'nin Crossref ve DataCite eklentileri dağıtımla birlikte geliyor. PubliJournal yayımlanan makaleyi kuyruğa alıp metaveriyi kaynakça, ORCID, lisans ve fon kayıtlarıyla birlikte gönderiyor. DergiPark'taysanız DOI koşullarını platformun kendi sayfalarından kontrol edin.

5. Dizinler ne istiyor: TR Dizin, DOAJ, OAI-PMH, JATS

Dizinler iki şeye bakar: sitedeki künye bilgisine ve makinenin okuyabileceği metaveriye.

OAI-PMH, dizinlerin ve arşivlerin bir derginin metaverisini toplu olarak çektiği protokoldür. OJS'de her dergi bu ucu /oai adresinde açar ve uç varsayılan olarak etkindir. DOAJ için OJS'de bir eklenti var. JATS, makaleyi yapısal XML olarak tanımlayan biçimdir; OJS deposunda bunun için iki eklenti duruyor (OAI üzerinden JATS ve bir JATS şablonu). Bir sisteme "OAI ucunuz hangi biçimleri veriyor, JATS üretebiliyor musunuz?" diye sormak yeterli.

TR Dizin ölçütlerinin bir kısmı içerik kalitesiyle, bir kısmı sitenin yapısıyla ilgili: makale dilinde ve İngilizce öz, gönderim ve kabul tarihleri, ORCID, beyanlar, kurul sayfaları. Yazılım ikinci grubu çözebilir. Birinci grupta hiçbir yazılımın söz hakkı yoktur ve kabul kararını ULAKBİM verir. Eksik künye alanlarını makale makale listeleyen bir denetim ekranı başvurudan önce zaman kazandırır.

6. Eski arşiv ve eski adresler ne olacak?

Yıllardır yayın yapan bir dergi için asıl yük geçmiş sayılardır. Aktarım hangi biçimden yapılıyor: Excel, eski sitenin kendisi, XML? Yarıda kalırsa ne oluyor? İkinci çalıştırmada kopya oluşuyor mu, hatalı bir parti geri alınabiliyor mu?

OJS'de toplu aktarım Native XML biçimiyle yapılıyor; az sayıda eski makale QuickSubmit eklentisiyle elle girilebiliyor. PKP'nin yönetici kılavuzu bir ayrıntıyı not ediyor: Native XML biçimi her ana sürümde değişiyor ve 3.4'te üretilmiş bir dosya 3.5 kurulumuna aktarılamıyor.

Adresler ayrı bir iştir. Eski makale sayfalarına arama motorlarından, kaynakçalardan, ders izlencelerinden bağlantı verilmiştir. DOI'si olan makalede DOI yeni adrese yönlendirilir. DOI'si olmayanlar için eski adresten yenisine kalıcı (301) yönlendirme kurulması gerekir. PubliJournal aktarım sırasında her makalenin eski adresini kaydediyor ve sitede karşılığı olmayan bir eski adres istendiğinde yeni sayfaya yönlendiriyor; yöneticinin elle doldurduğu bir yönlendirme listesi de var.

7. Güncelleme, bakım ve güvenlik kimin işi?

Açık kaynak bir yazılımı kendiniz kurduğunuzda lisans bedeli ödemezsiniz, sunucu yönetimini ise üstlenirsiniz. OJS 3.5, PHP 8.2 ve üstünü ister; veritabanı olarak MySQL, MariaDB ya da PostgreSQL kullanır. PKP'nin güvenlik rehberi, sunucu yönetimine yabancı olanlara profesyonel bir barındırma hizmeti ya da sistem yöneticisi öneriyor ve bir kontrol listesi veriyor. Listede başvuru dosyalarının bulunduğu klasörün web'den erişilemez olması, SSL sertifikası, sunucuda virüs taraması ve düzenli yedek var (son 7 gün için günlük, son 4 hafta için haftalık, son 12 ay için aylık).

Sürüm desteğini de planlamak gerekir. PKP'nin güvenlik politikasına göre uzun süreli destek (LTS) sürümleri yeni özellik almıyor, 3 ila 5 yıl boyunca güvenlik yaması ve hata düzeltmesi alıyor. Bir LTS sürümünün desteği bitmeden en az 12 ay önce yenisi belirleniyor. Bu, birkaç yılda bir büyük bir sürüm yükseltmesi demektir. İşi fakültenin bilgi işlem birimi üstlenecekse bunu yazılı olarak üstlenmeli.

DergiPark'ta bu yük dergide değildir. Ticari bir sistemde sözleşmeye bakın: güvenlik yamaları bedele dahil mi, güncellemeyi kim uyguluyor, yenileme ödenmezse ne duruyor?

8. Toplam sahip olma maliyeti ne?

Lisansın ücretsiz olması sistemin ücretsiz olduğu anlamına gelmez. Kalemleri yan yana koymak işe yarar:

Tabloda görünmeyen kalem insan emeğidir. Hesaba şu senaryoyu da katın: kurulumu bir araştırma görevlisi yapıyor, üç yıl sonra başka bir üniversiteye geçiyor ve sistemi bilen kimse kalmıyor. Kendi kurulumda bu emeğin bedeli, ticari sistemde ise yenileme bedelinin yıllar içinde nasıl değiştiği sorulmalı.

9. Destek hangi dilde, kimden geliyor?

OJS'nin arayüz dosyaları arasında Türkçe de var. Yardım için PKP'nin topluluk forumu ve belge merkezi kullanılıyor; bu kanallar bir hizmet sözleşmesine bağlı değil ve yazışma çoğunlukla İngilizce. Ticari bir sistemde sorulacaklar daha somuttur. Destek hangi kanaldan, kaç iş gününde veriliyor? Hakem ataması bir perşembe akşamı bozulursa kime yazılıyor? Kurulum ve ilk yapılandırma bedele dahil mi?

10. Sistemden çıkarsak verilerimizi alabilir miyiz?

Bu soru listenin sonunda duruyor ama belki ilk sorulmalı. Sistemi bırakırsanız elinizde ne kalır? Yalnızca yayımlanmış makalelerin künyesi mi, yoksa hakem raporları, revizyon geçmişi, yazışmalar ve dosyalar da mı?

Kendi sunucunuzdaki OJS'de veritabanı zaten sizdedir. Native XML eklentisi makaleleri metaveri ve dosyalarıyla birlikte dışa aktarır; kullanıcılar için ayrı bir aktarım aracı ve bir REST API var. Barındırılan bir platformda neyin, hangi biçimde verileceğini yazılı olarak isteyin. En somut sınama, imzadan önce örnek bir dışa aktarım dosyası istemektir. PubliJournal'da veritabanı ve dosyalar derginin sunucusunda duruyor; yönetici panelden veritabanının SQL dökümünü, tabloların CSV dosyalarını ve makale dosyalarını indirebiliyor.

Üç seçenek bu sorulara göre

OJS'yi kendiniz kurmak

Lisans ücretsiz, kaynak kodu açık, yazılım yirmi beş yıldır geliştiriliyor ve dünyada yaygın olarak kullanılıyor. Eklenti galerisinden yeni eklentiler kurulabiliyor; Crossref, DataCite, DOAJ, OAI-PMH ve JATS için eklentiler hazır. Veriler sizde olduğu için çıkış kolay. Bedeli emekte ödersiniz: sunucu, güncelleme, güvenlik ve yedek sizin işinizdir, körleştirmenin dosya tarafı ve dizgi sistemin dışında yapılır. Deneyimli bir sistem yöneticisi olan ve birden çok dergiyi tek kurulumda toplamak isteyen bir üniversite için bu dengeler çoğu zaman OJS'den yana çıkar. OJS'yi bir barındırma hizmetinden alırsanız sunucu yükü kalkar, maliyet tablosu ticari sistemlere yaklaşır.

DergiPark

Ücretsizdir, Türkçedir ve bakımı ULAKBİM'dedir. Sunucu, yedek ve güvenlik derginin gündeminden çıkar; Türkiye'de pek çok yazar ve hakem arayüzü daha önce kullanmıştır. Karşılığında dergi platformun kurallarıyla çalışır: başvuru ve barındırma koşulları, ekranlar, iş akışı ve adres yapısı ULAKBİM'in kararıdır. Kendi alan adında ve kendi tasarımıyla bir site isteyen birçok dergi DergiPark'ta kalıp ayrıca bir site açıyor. İkisi birlikte yürüyebilir.

Ticari sistemler

Ticari bir sistemde bedel karşılığında emek satın alırsınız: kurulum, güncelleme, destek ve ürüne göre dizgi, körleştirme ya da dizin denetimi gibi işler. Riskler de buradan doğar. Firmaya bağlı kalırsınız, kaynak kodu çoğunlukla kapalıdır, yenileme bedeli yıllar içinde değişebilir. Yukarıdaki soruların en çok bu gruba sorulması gerekir; özellikle 1., 7. ve 10. sorulara. Firma kapanırsa ya da yenileme ödenmezse sitenin yayında kalıp kalmayacağı sözleşmede açıkça yazmalı.

PubliJournal bu sorulara nasıl cevap veriyor

PubliJournal derginin kendi sunucusuna kurulan, kaynak kodu kapalı ticari bir sistemdir. Veriler derginin sunucusunda durur; yedek de bu yüzden derginin sorumluluğundadır ve kurulumda otomatik yedekleme birlikte ayarlanır. Bedel ilk yıl kurulum, sonraki yıllar yenileme olarak alınır; sunucu, alan adı ve DOI ücretleri ayrıdır. Yenileme ödenmezse site kapanmaz ve yayımlanmış makaleler yayında kalır, ama yeni gönderim, hakem ataması, güncelleme ve destek durur. Güncellemeler panelden alınır, veritabanı değişiklikleri kendiliğinden uygulanır. Ayrıntılar özellikler, fiyatlandırma ve sık sorulan sorular sayfalarında; sistemin genel işleyişi PubliJournal nedir sayfasında. Kör hakemliği ve dizgiyi demolarda kendiniz deneyebilir, sorularınızı iletişim sayfasından iletebilirsiniz.

Kaynaklar

• Public Knowledge Project, OJS kaynak kod deposu: README (lisans ve sistem gereksinimleri), SECURITY.md (sürüm desteği ve LTS politikası), plugins klasörü. https://github.com/pkp/ojs (erişim: 2 Kasım 2026)
• Public Knowledge Project, "About Open Journal Systems", Learning OJS 3.4. https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/learning-ojs/3.4/en/about-ojs.md (erişim: 2 Kasım 2026)
• Public Knowledge Project, "Removing Identifying Information", Learning OJS 3.4, Editorial Workflow bölümü. https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/learning-ojs/3.4/en/editorial-workflow.md (erişim: 2 Kasım 2026)
• Public Knowledge Project, "Production and Publication", Learning OJS 3.4. https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/learning-ojs/3.4/en/production-publication.md (erişim: 2 Kasım 2026)
• Public Knowledge Project, "Distribution Settings" (OAI) ve "Website Settings" (Plugin Gallery), Learning OJS 3.4. https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/learning-ojs/3.4/en/settings-distribution.md ve https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/learning-ojs/3.4/en/settings-website.md (erişim: 2 Kasım 2026)
• Public Knowledge Project, "Securing Your System", Admin Guide (3.5). https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/admin-guide/en/securing-your-system.md (erişim: 2 Kasım 2026)
• Public Knowledge Project, "Import and Export", Admin Guide (3.5). https://github.com/pkp/pkp-docs/blob/main/admin-guide/en/data-import-and-export.md (erişim: 2 Kasım 2026)